Tiêu xương vùng chẽ chân răng: Có cần nhổ răng không?

Tiêu xương vùng chẽ chân răng là tình trạng cần được thăm khám kỹ vì có thể liên quan đến bệnh lý nội nha, nha chu hoặc tổn thương phối hợp. Hình ảnh vùng tối trên X-quang không tự nó quyết định việc phải nhổ răng.

Vùng chẽ chân răng là gì?

Răng cối lớn có nhiều chân răng. Vùng chẽ (furcation) là nơi các chân răng tách ra từ phần thân chân răng chung. Vùng này được xương ổ răng và mô nha chu nâng đỡ; khi có viêm nhiễm hoặc mất mô nâng đỡ, hình ảnh thấu quang có thể xuất hiện trên phim X-quang.

Do cấu trúc phức tạp và khó vệ sinh, tổn thương vùng chẽ có thể đi kèm túi nha chu sâu, mất thêm xương nâng đỡ và lung lay răng. Điều quan trọng là xác định nguyên nhân, thay vì chỉ đánh giá kích thước vùng tối trên phim.

Ba nhóm nguyên nhân cần phân biệt

1. Nguồn gốc nội nha

Khi tủy răng bị hoại tử hoặc nhiễm khuẩn, vi khuẩn có thể lan từ hệ thống ống tủy ra mô quanh chân răng, đôi khi đến vùng chẽ qua các đường thông giải phẫu. Răng có thể có tiền sử sâu lớn, chấn thương, miếng trám lớn, thử tủy bất thường hoặc tổn thương quanh chóp.

Nếu tổn thương thực sự có nguồn gốc nội nha và răng còn khả năng phục hồi, điều trị nội nha theo chỉ định có thể kiểm soát nguồn nhiễm khuẩn và tạo điều kiện lành thương. Không nên mặc định điều trị tủy cho răng có tủy còn khỏe mạnh.

2. Nguồn gốc nha chu

Viêm nha chu gây mất bám dính và tiêu xương quanh răng. Dấu hiệu thường gặp gồm chảy máu nướu, mảng bám/cao răng, túi nha chu, tụt nướu, tiêu xương ở các vị trí khác và có thể lung lay răng. Điều trị tập trung vào kiểm soát viêm, làm sạch và duy trì vệ sinh theo đánh giá của bác sĩ.

3. Tổn thương phối hợp nội nha – nha chu

Một răng có thể đồng thời có bệnh lý nội nha và nha chu. Khi đó cần kiểm soát cả hai nguồn bệnh, rồi tái đánh giá trước khi quyết định bước tiếp theo. Nứt/gãy dọc chân răng, thủng sàn tủy và tiêu chân răng bệnh lý cũng cần được loại trừ vì làm thay đổi tiên lượng.

Bác sĩ đánh giá bằng cách nào?

• Khám răng, nướu, độ lung lay và khả năng phục hồi.
• Thử cảm giác tủy; một kết quả đơn lẻ không đủ để kết luận.
• Đo túi nha chu và thăm dò vùng chẽ.
• Chụp X-quang để đánh giá chân răng, xương ổ răng và vùng quanh chóp.
• Cân nhắc CBCT khi thông tin ba chiều có thể ảnh hưởng đến quyết định điều trị.

CBCT không cần thiết cho mọi trường hợp và không loại trừ hoàn toàn nứt hoặc gãy chân răng.

Mức độ tổn thương vùng chẽ và khả năng giữ răng

Phân loại Hamp thường mô tả mức mất bám dính theo chiều ngang thành độ I, II và III. Độ I là tổn thương sớm; độ II chưa thông xuyên hoàn toàn; độ III là thông xuyên hoàn toàn. Phân loại Glickman còn mô tả độ IV khi vùng chẽ thông xuyên và lộ rõ do tụt nướu.

Độ tổn thương không tự quyết định việc nhổ răng. Tiên lượng cần xem xét lượng mô nâng đỡ còn lại, tình trạng tủy/chân răng, khả năng phục hồi, khớp cắn, khả năng vệ sinh và tái khám lâu dài.

Khi nào có thể cân nhắc điều trị bảo tồn?

Bảo tồn có thể được cân nhắc khi nguyên nhân kiểm soát được, răng còn cấu trúc để phục hồi, mô nâng đỡ còn đáp ứng chức năng và người bệnh có thể duy trì vệ sinh, tái khám. Tùy từng trường hợp, kế hoạch có thể gồm điều trị nội nha, điều trị nha chu không phẫu thuật, phẫu thuật tiếp cận hoặc tái tạo mô khi phù hợp.

Nhổ răng có thể được cân nhắc khi có gãy dọc chân răng không thể phục hồi, phá hủy cấu trúc nặng, mất mô nâng đỡ quá lớn hoặc tiên lượng tổng thể rất kém. Quyết định cần dựa trên thăm khám trực tiếp, không chỉ dựa vào một phim X-quang.

Câu hỏi thường gặp

Tiêu xương vùng chẽ có bắt buộc phải nhổ không?

Không. Nhiều trường hợp có thể bảo tồn nếu xác định được nguyên nhân và răng còn khả năng phục hồi. Ngược lại, một số răng có tổn thương cấu trúc hoặc tiên lượng quá kém có thể cần cân nhắc nhổ.

Điều trị tủy có làm xương vùng chẽ lành lại không?

Nếu tổn thương do nhiễm khuẩn ống tủy, điều trị nội nha thành công có thể tạo điều kiện cho mô quanh răng lành thương. Nếu có mất bám dính nha chu thực sự, điều trị tủy đơn thuần thường không đủ.

Răng không đau có cần kiểm tra không?

Có. Bệnh lý nội nha hoặc nha chu có thể diễn tiến ít triệu chứng. Khi phát hiện vùng thấu quang, túi nha chu sâu, chảy máu nướu hoặc lung lay răng, nên thăm khám để xác định nguyên nhân.

Tài liệu tham khảo

1. Herrera D, et al. Acute periodontal lesions and endo-periodontal lesions. J Clin Periodontol. 2018. DOI
2. Sanz M, et al. Treatment of stage I–III periodontitis: EFP S3 clinical practice guideline. J Clin Periodontol. 2020. DOI
3. Duncan HF, et al. ESE S3-level clinical practice guideline for pulpal and apical disease. Int Endod J. 2023. DOI
4. Hamp SE, Nyman S, Lindhe J. Periodontal treatment of multirooted teeth. J Clin Periodontol. 1975. PubMed
5. American Association of Endodontists (AAE). Endodontic Periodontic Lesions, 2024.
6. American Association of Endodontists & American Academy of Oral and Maxillofacial Radiology. Joint Position Statement on the Use of CBCT in Endodontics, cập nhật 2025.
7. European Federation of Periodontology. Treatment of stage I–III periodontitis: visual adaptation.

Nội dung mang tính cung cấp thông tin sức khỏe, không thay thế thăm khám và chỉ định của bác sĩ Răng Hàm Mặt.

Đặt lịch thăm khám